SPM Sejarah -Tingkatan 4 Bab 4 —Era Peralihan Kuasa British di Negara Kita-Reaksi Tempatan terhadap Penyerahan Sarawak

Untuk Melihat Kandungan Sejarah SPM Tingkatan 4 dan 5 yang lain klik di sini 

Penyerahan Sarawak kepada British pada tahun 1946 telah menimbulkan pelbagai reaksi dalam kalangan penduduk tempatan. Secara umumnya, masyarakat terbahagi kepada dua kumpulan utama, iaitu golongan yang menentang dan golongan yang menyokong penyerahan tersebut. Golongan yang menentang diketuai oleh Datu Patinggi Abang Haji Abdillah, manakala golongan yang menyokong dipimpin oleh Datu Bandar Abang Haji Mustapha dan Datu Amar Abang Haji Suleiman.

Golongan Menentang Penyerahan Sarawak

Faktor Penentangan

1. Tindakan Vyner Brooke Bertentangan dengan Perlembagaan 1941

Penentangan terhadap penyerahan Sarawak berpunca daripada tindakan Vyner Brooke yang dianggap melanggar Perlembagaan 1941. Dalam Prinsip Kelapan perlembagaan tersebut, dinyatakan bahawa rakyat Sarawak akan diberikan pemerintahan sendiri secara berperingkat dan dibimbing untuk mentadbir negeri mereka sendiri. Namun, tindakan Vyner Brooke menyerahkan Sarawak kepada British jelas bercanggah dengan prinsip tersebut. Penyerahan ini dilihat sebagai satu tindakan yang menafikan hak rakyat Sarawak untuk menentukan masa depan dan memperoleh pemerintahan sendiri.


2. Mengabaikan Surat Wasiat Charles Brooke


Golongan penentang juga berpendapat bahawa Vyner Brooke telah mengetepikan hasrat dan wasiat Charles Brooke. Keputusan penyerahan dibuat tanpa berunding dengan Raja Muda Anthony Brooke dan Tuan Muda Bertram Brooke. Golongan ini sebenarnya mahu mengekalkan pemerintahan Dinasti Brooke kerana percaya bahawa kemerdekaan Sarawak lebih mudah dicapai melalui sistem tersebut berbanding di bawah penjajahan British.


3. Muslihat Gerard T. MacBryan

Gerard T. MacBryan didakwa menggunakan pelbagai muslihat untuk mendapatkan persetujuan ketua tempatan. Antara cara yang digunakan termasuk tekanan, pujukan, desakan dan sogokan. Tindakan ini menimbulkan rasa tidak puas hati kerana dianggap tidak telus dan tidak menghormati suara sebenar rakyat Sarawak.


Bentuk Penentangan Penduduk Tempatan

1. Mengadakan Persidangan


Satu persidangan telah dianjurkan oleh Johari Anang dan Sharkawi Osman dengan kehadiran perwakilan dari seluruh Sarawak. Johari Anang mempengerusikan persidangan tersebut. Tujuan utama persidangan ini adalah untuk menyelaraskan gerakan menentang penyerahan dan merancang demonstrasi pada setiap 1 Julai sebagai tanda bantahan.


Antara pertubuhan yang terlibat ialah:

• Pergerakan Pemuda Melayu (PPM)
• Barisan Pemuda Sarawak (BPS)
• Persatuan Kebangsaan Melayu Sarawak (PKMS)
• Persatuan Melayu Miri
• Kesetiaan Muda Matu
• Persekutuan Bumiputera

2. Mengadakan Demonstrasi

Demonstrasi pertama berlangsung pada 30 Oktober 1946 sempena kedatangan Gabenor pertama Sarawak, Charles Arden Clarke, di Astana. Demonstrasi ini diketuai oleh Datu Patinggi Abang Haji Abdillah dan disertai oleh 16 persatuan Melayu.


PKMS secara terbuka mendesak British berundur dari Sarawak. Antara slogan yang dipaparkan pada sepanduk dan poster ialah:

• “Kami membantah dengan sekeras-kerasnya atas tindakan Brooke menyerahkan Sarawak kepada kolonial Inggeris. Sarawak adalah hak kami.”
• “Leburkan kolonial”
• “No Cession”

Poster dan sepanduk antipenyerahan turut ditampal di pokok, perahu dan jeti. Demonstrasi turut diadakan di Sibu dan kawasan lain sebagai tanda bantahan berterusan.


3. Meletakkan Jawatan Beramai-ramai

British mendapati bahawa ramai pemimpin antipenyerahan terdiri daripada kakitangan kerajaan dan guru. Oleh itu, British mengeluarkan Pekeliling No. 9/1946 pada Disember 1946 yang melarang pegawai awam menyertai gerakan tersebut.


Sebagai tindak balas, pada 2 April 1947 seramai 409 kakitangan kerajaan meletakkan jawatan. Mereka terdiri daripada guru, kakitangan Pos dan Telegraf, Jabatan Marin, Kastam, Perubatan dan Kesihatan, Percetakan, Jabatan Tanah dan Ukur, Jabatan Kerja Raya, Bomba dan Perbendaharaan. Selain itu, 56 pelajar Maktab Perguruan Melayu Sarawak turut menamatkan pengajian sebagai tanda bantahan terhadap pekeliling tersebut.




4. Bantahan Golongan Wanita

Golongan wanita turut memainkan peranan penting dalam gerakan antipenyerahan. Antara tokoh yang aktif ialah:

• Cikgu Lily Eberwein (PKMS)
• Hajah Sipah Tuanku Othman
• Dayang Fauziah
• Cikgu Ajibah Abol

Cikgu Lily Eberwein mengetuai kempen kesedaran dalam kalangan kaum ibu, termasuk di rumah panjang. Mereka sanggup mengorbankan masa dan tenaga untuk menyertai demonstrasi dan menyokong perjuangan menentang penyerahan Sarawak.


5. Menggunakan Akhbar

Akhbar Utusan Sarawak yang diterbitkan pada Januari 1949 menjadi medium penting untuk menyebarkan tentangan. Pengarangnya menulis kritikan tajam terhadap dasar penyerahan. Contohnya, pada 16 September 1949 disiarkan ulasan mengenai tindakan British menghalang Anthony Brooke daripada memasuki Sarawak. Pada 7 November 1949 pula, artikel bertajuk “Kerajaan British Menipu Rakyat” diterbitkan.


6. Menulis Surat Bantahan

PPM menghantar surat bantahan kepada kerajaan British di London. Pada tahun 1949, BPS turut menghantar referendum bagi memansuhkan penyerahan Sarawak. Surat bantahan tersebut dikemukakan kepada Perdana Menteri British, Clement Attlee, dan salinannya dihantar kepada Gabenor.


Anthony Brooke juga mencabar penyerahan melalui saluran perundangan dengan membuat rayuan di Privy Council dan membawa kes ke Mahkamah Tinggi Brunei pada 16 Julai 1948. Namun, rayuannya ditolak.




7. Penubuhan Rukun 13 dan Peristiwa Sungkit Berdarah

Golongan muda menubuhkan kumpulan sulit Rukun 13 pada 20 Ogos 1948 di Sibu. Kumpulan ini dipimpin oleh Awang Rambli, Morshidi Sidek dan Bujang Suntong. Sasaran mereka adalah untuk menghapuskan pegawai tinggi British di Sarawak.


Pada 3 Disember 1949, satu mesyuarat sulit diadakan bagi merancang pembunuhan Gabenor Duncan Stewart. Rosli Dhoby kemudiannya menikam Duncan Stewart, yang meninggal dunia seminggu kemudian di Hospital Singapura. Peristiwa ini dikenali sebagai “Sungkit Berdarah”.


Insiden tersebut memberi peluang kepada British untuk mengambil tindakan tegas. Pejabat PPM, PKMS, BPS dan ASAS ditutup pada 6 dan 7 Disember 1949. Rosli Dhoby, Morshidi Sidek, Awang Rambli dan Bujang Suntong dihukum gantung hingga mati, manakala anggota lain dipenjarakan. Gerakan antipenyerahan akhirnya gagal, namun perjuangan ini berjaya membangkitkan kesedaran nasionalisme dalam kalangan rakyat Sarawak dan menjadi asas kepada penubuhan parti politik selepas itu.

​

Golongan Menyokong Penyerahan Sarawak

Walaupun gerakan antipenyerahan mendapat sokongan yang meluas, terdapat juga sebahagian penduduk Sarawak yang menyokong penyerahan negeri tersebut kepada British pada tahun 1946. Golongan ini dipimpin oleh tokoh-tokoh berpengaruh seperti Datu Bandar Abang Haji Mustapha dan Datu Amar Abang Haji Suleiman. Mereka berpendapat bahawa penyerahan Sarawak kepada British merupakan langkah yang realistik dan mampu membawa kebaikan dari segi pembangunan dan kemajuan selepas kemusnahan akibat Perang Dunia Kedua.




1. Memajukan Negeri Sarawak

Golongan penyokong percaya bahawa Sarawak memerlukan bantuan kuasa besar untuk membangunkan semula negeri yang musnah akibat perang. Datu Bandar Abang Haji Mustapha, sebagai ahli Majlis Negeri, menyatakan bahawa Sarawak mengalami kerosakan teruk dalam bidang infrastruktur, ekonomi dan pentadbiran. Oleh itu, penyerahan kepada British dianggap sebagai jalan terbaik untuk mempercepat proses pemulihan.


Mereka yakin pentadbiran British mampu membawa kemajuan dalam pelbagai aspek seperti politik, sistem perhubungan, perdagangan, pertanian, pendidikan dan kesihatan. Dengan sokongan kewangan dan kepakaran British, taraf hidup masyarakat Sarawak dijangka dapat ditingkatkan secara berperingkat.




2. Memajukan Kedudukan Penduduk Tempatan

Golongan propenyerahan turut menubuhkan Young Malay Association (YMA) sebagai platform untuk memajukan orang Melayu dalam bidang ekonomi dan sosial. Pertubuhan ini bertujuan membantu masyarakat Melayu yang dianggap masih ketinggalan dalam pelbagai aspek kehidupan.


YMA memberi penekanan kepada pendidikan, agama dan sukan sebagai asas pembangunan masyarakat. Cawangan pertubuhan ini ditubuhkan di beberapa kawasan seperti Sibu, Kalaka dan Miri bagi meluaskan pengaruh dan penyertaan masyarakat tempatan dalam usaha pembangunan.




3. Peluang Pekerjaan dan Kemajuan Pentadbiran

Satu lagi faktor penting sokongan terhadap penyerahan ialah peluang pekerjaan dalam perkhidmatan awam. Ramai golongan intelektual tempatan seperti peguam, doktor dan jurutera berpeluang mengisi jawatan penting dalam pentadbiran kerajaan. Golongan penyokong berpendapat bahawa melalui kerjasama dengan British, rakyat tempatan dapat memperoleh pengalaman dalam sistem pentadbiran moden.


Mereka juga percaya bahawa British akan memberikan taraf berkerajaan sendiri kepada Sarawak secara berperingkat setelah negeri tersebut stabil dari segi politik dan ekonomi.


Kesimpulan

Secara keseluruhannya, reaksi penduduk terhadap penyerahan Sarawak menunjukkan wujudnya kesedaran politik yang semakin berkembang. Walaupun gerakan antipenyerahan akhirnya gagal dari segi matlamat jangka pendek, perjuangan tersebut berjaya menyemai semangat nasionalisme yang menjadi asas kepada perkembangan politik moden di Sarawak.

Untuk Melihat Kandungan Sejarah SPM Tingkatan 4 dan 5 yang lain klik di sini 
​