SPM Sejarah – Tingkatan 5 Bab 2: Perlembagaan Persekutuan-Ciri Utama Perlembagaan Persekutuan

Pengenalan

Perlembagaan Persekutuan ialah undang-undang tertinggi negara yang menjadi asas kepada sistem pemerintahan Malaysia. Semua institusi kerajaan, badan kehakiman, badan perundangan dan rakyat hendaklah mematuhi segala peruntukan yang terkandung dalam Perlembagaan. Sebagai undang-undang utama negara, Perlembagaan berfungsi sebagai panduan dalam pentadbiran negara, pembahagian kuasa, perlindungan hak rakyat serta menjamin kestabilan politik dan keamanan negara.

Keunikan Perlembagaan Malaysia terletak pada gabungan dua ciri utama, iaitu ciri tradisional dan ciri moden. Ciri tradisional mengekalkan warisan pemerintahan dan identiti negara sejak zaman Kesultanan Melayu, manakala ciri moden memenuhi keperluan sebuah negara demokrasi yang mengamalkan sistem pemerintahan berasaskan Perlembagaan. Gabungan kedua-dua ciri ini telah mewujudkan sebuah sistem pemerintahan yang stabil, adil dan sesuai dengan masyarakat Malaysia yang berbilang kaum.

Ciri Tradisional

Kesultanan atau Pemerintahan Beraja

Institusi kesultanan merupakan antara ciri tradisional yang paling penting dalam Perlembagaan Malaysia. Sejak zaman kerajaan-kerajaan Melayu awal lagi, negeri-negeri Melayu diperintah oleh raja atau sultan yang menjadi pemerintah tertinggi dan mempunyai kuasa penuh dalam pentadbiran negeri masing-masing. Kedudukan raja bukan sahaja sebagai pemerintah, malah turut menjadi lambang perpaduan, kedaulatan dan kesinambungan warisan pemerintahan Melayu.

Selepas negara mencapai kemerdekaan pada tahun 1957, institusi pemerintahan beraja dikekalkan tetapi disesuaikan dengan sistem Raja Berperlembagaan dan Demokrasi Berparlimen. Dalam sistem ini, Yang di-Pertuan Agong merupakan Ketua Utama Negara yang menjalankan tugas mengikut peruntukan Perlembagaan. Walaupun baginda mempunyai kuasa tertentu, kebanyakan tugas rasmi dilaksanakan berdasarkan nasihat Jemaah Menteri.

Perlembagaan turut memberikan beberapa kuasa penting kepada Yang di-Pertuan Agong, termasuk kuasa mengampunkan atau menangguhkan hukuman bagi individu yang disabitkan kesalahan oleh mahkamah. Selain itu, baginda juga bertanggungjawab melantik pemegang jawatan utama negara seperti Perdana Menteri, hakim-hakim mahkamah atasan serta beberapa jawatan penting yang lain mengikut peruntukan Perlembagaan.

Di peringkat negeri pula, Sultan atau Raja bertindak sebagai ketua negeri. Kuasa eksekutif baginda dilaksanakan melalui nasihat Majlis Mesyuarat Negeri. Raja juga mempunyai kuasa mengampunkan pesalah bagi kesalahan tertentu, melantik jawatan penting di peringkat negeri serta mengurniakan darjah kebesaran, pingat dan bintang kehormat kepada individu yang berjasa. Oleh sebab itu, institusi beraja terus menjadi simbol kehormatan, keadilan dan perpaduan rakyat Malaysia sehingga hari ini.

Agama Islam

Agama Islam merupakan satu lagi ciri tradisional yang dipelihara dalam Perlembagaan Persekutuan. Kedudukan Islam sebagai agama Persekutuan mencerminkan sejarah panjang perkembangan tamadun Melayu yang berkait rapat dengan agama Islam sejak zaman Kesultanan Melayu Melaka.

Pada zaman penjajahan British, raja-raja Melayu masih mempunyai kuasa dalam perkara yang berkaitan dengan agama Islam, adat istiadat Melayu dan hak kedaulatan raja. Penasihat British tidak mempunyai kuasa untuk campur tangan dalam urusan tersebut. Selepas kemerdekaan, kedudukan ini dikekalkan melalui Perlembagaan Persekutuan.

Di negeri-negeri yang mempunyai Sultan atau Raja, baginda merupakan Ketua Agama Islam. Bagi Wilayah Persekutuan, Melaka, Pulau Pinang, Sabah dan Sarawak yang tidak mempunyai institusi kesultanan, Yang di-Pertuan Agong bertindak sebagai Ketua Agama Islam. Peruntukan ini memastikan agama Islam terus dipelihara dan diurus secara teratur mengikut sistem pemerintahan negara.

Bahasa Melayu

Bahasa Melayu merupakan bahasa yang telah digunakan sejak zaman Kesultanan Melayu Melaka sebagai bahasa pentadbiran, perdagangan dan perhubungan. Pada ketika itu, bahasa Melayu berfungsi sebagai lingua franca, iaitu bahasa perantaraan yang digunakan oleh pedagang dari pelbagai negara di rantau Asia Tenggara. Selain itu, bahasa Melayu juga berkembang sebagai bahasa ilmu, kesusasteraan dan penyebaran agama.

Selepas kemerdekaan, Perlembagaan menetapkan Bahasa Melayu sebagai bahasa kebangsaan dan bahasa rasmi negara. Penggunaan Bahasa Melayu sebagai bahasa rasmi bertujuan mewujudkan satu bahasa yang dapat menyatukan rakyat daripada pelbagai kaum. Bahasa Melayu digunakan dalam urusan pentadbiran kerajaan, pendidikan, perundangan dan komunikasi rasmi, sekali gus menjadi lambang identiti serta perpaduan negara.

Kedudukan Orang Melayu dan Bumiputera

Perlembagaan Persekutuan turut mengekalkan kedudukan istimewa orang Melayu dan Bumiputera Sabah serta Sarawak sebagai salah satu ciri tradisional negara. Sebelum kemerdekaan, kedudukan orang Melayu berada di bawah perlindungan Raja-Raja Melayu, manakala masyarakat Bumiputera di Sabah dan Sarawak dipelihara oleh ketua-ketua peribumi.

Selepas negara mencapai kemerdekaan, tanggungjawab memelihara kedudukan istimewa orang Melayu dan Bumiputera Sabah serta Sarawak diberikan kepada Yang di-Pertuan Agong. Pada masa yang sama, Perlembagaan turut menjamin kepentingan sah kaum-kaum lain supaya semua rakyat mendapat layanan yang adil mengikut undang-undang. Peruntukan ini mencerminkan keseimbangan antara menjaga hak istimewa yang termaktub dalam Perlembagaan dengan menghormati hak semua warganegara.

Ciri Moden

Kerajaan Persekutuan

Malaysia mengamalkan sistem Kerajaan Persekutuan yang membahagikan kuasa pentadbiran antara Kerajaan Persekutuan dengan Kerajaan Negeri. Pembahagian kuasa ini dicadangkan oleh Suruhanjaya Perlembagaan Persekutuan Tanah Melayu bagi memastikan pentadbiran negara berjalan dengan lebih teratur dan berkesan.

Melalui sistem ini, Kerajaan Persekutuan menguruskan perkara-perkara penting seperti pertahanan, keselamatan, kewangan dan hubungan luar negara, manakala Kerajaan Negeri bertanggungjawab terhadap hal-hal seperti tanah, agama Islam dan kerajaan tempatan. Selepas pembentukan Malaysia pada tahun 1963, Sabah dan Sarawak turut diberikan beberapa kuasa autonomi bagi menghormati kedudukan serta keistimewaan kedua-dua negeri tersebut dalam Persekutuan Malaysia.

Sistem Demokrasi Berparlimen

Perlembagaan Malaysia memperuntukkan sistem Demokrasi Berparlimen sebagai asas pemerintahan negara. Dalam sistem ini, rakyat diberikan hak untuk memilih wakil mereka melalui pilihan raya yang dijalankan secara bebas dan adil. Wakil-wakil yang dipilih akan membentuk kerajaan di peringkat Persekutuan dan negeri.

Pilihan Raya Umum yang pertama pada tahun 1955 menjadi titik permulaan kepada amalan demokrasi di negara ini. Bagi memastikan pilihan raya dijalankan secara telus dan bebas daripada sebarang campur tangan, Suruhanjaya Pilihan Raya (SPR) ditubuhkan sebagai sebuah badan bebas yang bertanggungjawab menguruskan keseluruhan proses pilihan raya. Melalui sistem ini, rakyat dapat melaksanakan hak mereka sebagai warganegara untuk menentukan kerajaan yang akan mentadbir negara.

Kewarganegaraan

Satu lagi ciri moden yang diperkenalkan melalui Perlembagaan ialah konsep kewarganegaraan yang sama bagi seluruh negara. Sebelum tahun 1948, tidak wujud satu taraf kewarganegaraan yang seragam di Tanah Melayu. Pada ketika itu, penduduk dikategorikan mengikut negeri masing-masing sebagai rakyat raja, manakala sebahagian penduduk di Melaka dan Pulau Pinang memperoleh kerakyatan British kerana kedua-dua negeri tersebut merupakan Negeri-Negeri Selat.

Melalui Perjanjian Persekutuan Tanah Melayu 1948, konsep kewarganegaraan Persekutuan mula diperkenalkan. Selepas negara mencapai kemerdekaan pada tahun 1957 dan pembentukan Malaysia pada tahun 1963, semua rakyat Malaysia diberikan taraf kewarganegaraan yang sama tanpa mengira negeri asal mereka. Peruntukan ini berjaya mengukuhkan identiti kebangsaan serta memupuk semangat perpaduan dalam kalangan rakyat yang berbilang kaum.

Rumusan

Perlembagaan Persekutuan Malaysia merupakan sebuah dokumen yang unik kerana menggabungkan ciri-ciri tradisional dengan ciri-ciri moden dalam sistem pemerintahannya. Ciri tradisional mengekalkan warisan sejarah, institusi kesultanan, agama Islam, Bahasa Melayu serta kedudukan orang Melayu dan Bumiputera, manakala ciri moden memperkukuhkan sistem demokrasi, Kerajaan Persekutuan dan konsep kewarganegaraan yang sama untuk semua rakyat.

Gabungan kedua-dua ciri ini telah mewujudkan sebuah sistem pemerintahan yang stabil, adil dan mampu memenuhi keperluan masyarakat majmuk di Malaysia. Oleh itu, setiap rakyat perlu memahami, menghormati dan mematuhi Perlembagaan Persekutuan kerana dokumen ini menjadi asas kepada keamanan, perpaduan, kestabilan politik dan kemajuan negara.