SPM Sejarah – Tingkatan 5 Bab 3: Raja Berperlembagaan dan Demokrasi Berparlimen - Latar Belakang Pemerintahan Beraja dan Demokrasi Berparlimen

Untuk Keseluruhan topik tingkatan 4 dan 5 SPM Sejarah Klik di sini

Pemerintahan beraja di negara kita mempunyai landasan sejarah yang panjang dan tersendiri. Sejak kewujudan kerajaan-kerajaan Melayu, Raja menjadi teras utama kepada pembentukan kerajaan dan memainkan peranan penting dalam kehidupan politik serta sosial masyarakat. Pada peringkat awal, Raja memerintah dengan kuasa yang penuh dan berdaulat, termasuk menentukan dasar pemerintahan dan mengawal pentadbiran negeri.

Walau bagaimanapun, institusi pemerintahan beraja menghadapi pelbagai cabaran apabila kuasa asing, khususnya British dan Jepun, menguasai pentadbiran tempatan. Penguasaan kuasa asing telah membawa perubahan terhadap kedudukan dan kuasa Raja-Raja Melayu. Meskipun demikian, institusi beraja tidak dihapuskan, sebaliknya terus dipertahankan dan mengalami perubahan sejajar dengan perkembangan politik serta peredaran masa.

Selepas negara mencapai kemerdekaan, sistem pemerintahan beraja disesuaikan dengan sistem pemerintahan moden. Pada hari ini, institusi tersebut diiktiraf sebagai Raja Berperlembagaan, iaitu Raja menjalankan kuasa berdasarkan peruntukan Perlembagaan. Sistem ini diamalkan serentak dengan Demokrasi Berparlimen, yang membolehkan rakyat mengambil bahagian dalam pemerintahan melalui pilihan raya dan wakil yang dipilih.

Untuk Keseluruhan topik tingkatan 4 dan 5 SPM Sejarah Klik di sini

Pemerintahan Beraja Kesultanan Melayu Melaka

Untuk Keseluruhan topik tingkatan 4 dan 5 SPM Sejarah Klik di sini

Kesultanan Melayu Melaka merupakan antara contoh penting pemerintahan beraja yang berwibawa dalam sejarah negara. Sultan menjadi pemerintah tertinggi dan mempunyai kuasa pemerintahan yang luas, merangkumi bidang pentadbiran, perundangan dan kehakiman. Kedudukan Sultan sebagai pemerintah berdaulat membolehkan baginda menentukan hala tuju kerajaan serta memastikan keamanan dan kestabilan Melaka terpelihara.

Walaupun Raja mempunyai kuasa yang luas, pemerintahan Kesultanan Melayu Melaka dilaksanakan berdasarkan peraturan dan undang-undang. Kewujudan Hukum Kanun Melaka dan Undang-Undang Laut Melaka membuktikan bahawa unsur sistem berperlembagaan telah terserlah pada zaman tersebut. Hukum Kanun Melaka menjadi panduan dalam pemerintahan dan kehidupan masyarakat, manakala Undang-Undang Laut Melaka mengatur perkara berkaitan pelayaran serta perdagangan. Undang-undang ini membantu memastikan pemerintahan dilaksanakan secara teratur.

Institusi beraja Melaka turut diperkukuh melalui konsep Islam. Sultan bukan sahaja menjadi pemerintah politik, malah berperanan sebagai ketua agama Islam. Kedudukan tersebut menjadikan institusi beraja penting dalam menjaga kepentingan agama, adat dan kehidupan masyarakat Melayu. Gabungan antara pemerintahan beraja, adat Melayu dan Islam kemudiannya menjadi salah satu ciri utama sistem kesultanan Melayu.

Tradisi serta adat istiadat Kesultanan Melayu Melaka kemudiannya diwarisi oleh beberapa kesultanan lain seperti Johor Riau, Pahang, Perak, Terengganu, Selangor, Kelantan, Negeri Sembilan, Perlis dan Kedah. Hubungan kesultanan-kesultanan tersebut dengan Melaka wujud sama ada melalui pertalian keturunan, kesinambungan politik ataupun hubungan sebagai negeri naungan dan jajahan takluk.

Kesultanan Johor Riau, Pahang dan Perak merupakan legasi secara langsung daripada Kesultanan Melayu Melaka. Selepas kejatuhan Melaka, tradisi pemerintahan dan warisan kesultanannya diteruskan melalui kerajaan-kerajaan tersebut. Kesultanan Terengganu dan Selangor pula mempunyai kesinambungan dengan Kesultanan Johor Riau, sekali gus memperlihatkan perkembangan berterusan tradisi pemerintahan Melayu.

Sementara itu, Kesultanan Kelantan, Negeri Sembilan dan Perlis diasaskan selepas berakhirnya Kesultanan Melayu Melaka. Kesultanan Kedah pula merupakan antara kerajaan terawal yang diasaskan di negara kita dan pernah mengakui pertuanan Kesultanan Melayu Melaka. Perkembangan ini menunjukkan bahawa pengaruh Melaka sangat luas dalam pembentukan tradisi politik dan pemerintahan beraja di negeri-negeri Melayu.

Dalam sistem kesultanan Melayu, Raja menjadi sumber undang-undang, ketua kerajaan dan ketua agama. Raja juga bertanggungjawab mempertahankan adat istiadat serta struktur masyarakat Melayu. Kedaulatan Raja menjadi asas kepada keabsahan tindakan pemerintahan, sekali gus menjadikan institusi beraja sebagai tonggak kepada kestabilan politik dan susunan masyarakat tradisional Melayu.

Untuk Keseluruhan topik tingkatan 4 dan 5 SPM Sejarah Klik di sini

Pemerintahan Beraja Sebelum Perang Dunia Kedua

Untuk Keseluruhan topik tingkatan 4 dan 5 SPM Sejarah Klik di sini

Kewujudan sistem pemerintahan beraja yang kukuh telah menyukarkan British untuk melakukan penjajahan secara langsung terhadap negeri-negeri Melayu. Oleh sebab Raja-Raja Melayu masih mempunyai kedudukan sebagai pemerintah berdaulat, British menggunakan pendekatan melalui perjanjian dan campur tangan dalam pentadbiran untuk memperluaskan pengaruh mereka.

British memperkenalkan Sistem Residen di Negeri-negeri Melayu Bersekutu (NNMB) dan Sistem Penasihat di Negeri-negeri Melayu Tidak Bersekutu (NNMTB). Melalui sistem ini, pegawai British terlibat dalam urusan pentadbiran negeri, tetapi Raja-Raja Melayu masih dikekalkan sebagai pemerintah. Campur tangan British dilaksanakan melalui perjanjian atau surat perisytiharan yang dibuat dengan Raja-Raja Melayu.

Dalam menghadapi pengaruh British, kebijaksanaan diplomasi Raja-Raja Melayu memainkan peranan penting dalam mempertahankan institusi beraja. Raja-Raja Melayu berusaha mengekalkan kedudukan mereka dengan menyesuaikan pemerintahan kepada perubahan politik tanpa menyerahkan sepenuhnya kedaulatan negeri kepada British.

Kedudukan Raja sebagai ketua negeri yang mengesahkan undang-undang turut membuktikan bahawa kedaulatan Raja masih wujud dalam struktur pentadbiran negeri Melayu. Walaupun British mempunyai pengaruh yang besar dalam pentadbiran, tindakan dan undang-undang tertentu masih memerlukan pengesahan pemerintah Melayu.

Perjanjian antara Raja-Raja Melayu dengan British sebelum Perang Dunia Kedua juga tidak memindahkan kedaulatan negeri-negeri Melayu kepada British. Sebaliknya, negeri-negeri Melayu berada dalam kedudukan sebagai negeri naungan British. Keadaan ini berbeza dengan Negeri-negeri Selat, iaitu Pulau Pinang, Melaka dan Singapura, yang berada di bawah penguasaan British sebagai tanah jajahan.

Oleh itu, walaupun pengaruh British semakin berkembang sebelum Perang Dunia Kedua, institusi beraja dan kedaulatan Raja-Raja Melayu masih dapat dipertahankan. Kesinambungan institusi inilah yang kemudiannya membolehkan pemerintahan beraja berkembang dan disesuaikan menjadi sistem Raja Berperlembagaan selepas negara mencapai kemerdekaan.

Untuk Keseluruhan topik tingkatan 4 dan 5 SPM Sejarah Klik di sini

Antara Perjanjian British dengan Raja-Raja Melayu

Untuk Keseluruhan topik tingkatan 4 dan 5 SPM Sejarah Klik di sini

Sebelum Perang Dunia Kedua, British meluaskan pengaruhnya di negeri-negeri Melayu melalui perjanjian dengan Raja-Raja Melayu. Walaupun perjanjian tersebut membolehkan British terlibat dalam urusan pentadbiran, negeri-negeri Melayu tidak diserahkan sepenuhnya kepada British. Raja-Raja Melayu masih kekal sebagai pemerintah berdaulat dan negeri-negeri Melayu berada dalam kedudukan sebagai negeri naungan British, bukannya tanah jajahan seperti Negeri-negeri Selat.

1895 – Perjanjian dengan Undang Luak-Luak Negeri Sembilan

Pada tahun 1895, satu perjanjian dibuat antara Gabenor Negeri-negeri Selat dengan Undang Luak-Luak yang kemudiannya membentuk Negeri Sembilan. Perjanjian ini membantu menyatukan beberapa luak di bawah satu bentuk pentadbiran yang lebih tersusun. Walaupun pengaruh British semakin berkembang, institusi pemerintahan tradisional Negeri Sembilan, termasuk kedudukan Yang di-Pertuan Besar dan Undang, terus dikekalkan.

1895 – Persetiaan Persekutuan

Pada tahun yang sama, Persetiaan Persekutuan 1895 dibuat sebagai asas kepada pembentukan Negeri-negeri Melayu Bersekutu (NNMB). Melalui persetiaan ini, Perak, Selangor, Negeri Sembilan dan Pahang disatukan dalam sebuah Persekutuan yang mula berkuat kuasa pada tahun 1896. Walaupun pentadbiran negeri-negeri tersebut semakin diselaraskan dan pengaruh British bertambah, Raja-Raja Melayu masih kekal sebagai pemerintah negeri masing-masing.

1910 – Perjanjian British dengan Kerajaan Kelantan

Pada tahun 1910, satu perjanjian dimeterai antara Kerajaan Great Britain dengan Kerajaan Kelantan. Perjanjian ini menjadi salah satu saluran yang membolehkan British terlibat dalam pentadbiran Kelantan melalui sistem penasihat. Namun begitu, Sultan Kelantan masih dikekalkan sebagai pemerintah negeri dan institusi kesultanan terus menjadi asas kepada pemerintahan Kelantan.

1910 – Perjanjian British dengan Kerajaan Terengganu

Pada tahun 1910, British turut mengadakan perjanjian dengan Kerajaan Terengganu. Hubungan melalui perjanjian menunjukkan pendekatan British untuk memperluaskan pengaruhnya tanpa menghapuskan kedudukan Sultan sebagai pemerintah. Terengganu terus mempertahankan institusi kesultanannya dan kuasa British berkembang melalui hubungan perjanjian dengan pemerintah tempatan.

1923 – Perjanjian British dengan Negeri Kedah

Pada tahun 1923, satu perjanjian dibuat antara Kerajaan Great Britain dengan Negeri Kedah. Perjanjian tersebut mengatur hubungan antara British dengan pemerintah Kedah dan membolehkan pengaruh British dalam pentadbiran negeri berkembang. Walaupun demikian, Sultan Kedah terus diiktiraf sebagai pemerintah dan institusi kesultanan dikekalkan.

Kepentingan Perjanjian

Kesemua perjanjian ini menunjukkan bahawa British memperluaskan pengaruh di negeri-negeri Melayu melalui diplomasi, perjanjian dan sistem penasihat atau residen, bukannya dengan menghapuskan institusi Raja-Raja Melayu. Perjanjian yang dibuat sebelum Perang Dunia Kedua juga tidak memindahkan kedaulatan negeri-negeri Melayu kepada British. Oleh itu, Raja-Raja Melayu terus mempunyai kedudukan dalam struktur pemerintahan, dan kesinambungan institusi inilah yang akhirnya menjadi asas kepada sistem Raja Berperlembagaan selepas kemerdekaan.

Untuk Keseluruhan topik tingkatan 4 dan 5 SPM Sejarah Klik di sini

Negeri-negeri Melayu Bersekutu (NNMB)

Untuk Keseluruhan topik tingkatan 4 dan 5 SPM Sejarah Klik di sini

Di Negeri-negeri Melayu Bersekutu (NNMB), British berjaya mengambil alih sebahagian besar urusan pentadbiran yang sebelumnya dilaksanakan oleh pembesar negeri. Walaupun pengaruh British semakin kuat, Raja-Raja Melayu tetap kekal sebagai pemerintah yang berdaulat dan institusi beraja tidak dihapuskan.

British memperkenalkan Sistem Residen dengan menempatkan seorang Residen British di setiap negeri, iaitu Perak, Selangor, Negeri Sembilan dan Pahang. Raja-Raja Melayu dikehendaki menerima nasihat Residen dalam urusan pentadbiran, kecuali perkara yang berkaitan dengan agama Islam dan adat istiadat Melayu. Keadaan ini menyebabkan British mempunyai pengaruh yang besar terhadap pentadbiran negeri, namun kedudukan Raja sebagai pemerintah negeri masih dikekalkan.

Negeri-negeri Melayu Tidak Bersekutu (NNMTB)

Di Negeri-negeri Melayu Tidak Bersekutu (NNMTB), kedudukan Raja-Raja Melayu sebagai pemerintah adalah lebih kukuh berbanding dengan NNMB. Walaupun British berjaya menempatkan Penasihat British, pentadbiran negeri masih dilaksanakan oleh pembesar tempatan yang dilantik oleh Raja. Hal ini membolehkan Raja dan pembesar Melayu mengekalkan penglibatan yang lebih besar dalam pentadbiran negeri masing-masing.

Penasihat British ditempatkan di Perlis, Kedah, Kelantan, Terengganu dan Johor. Seperti Sistem Residen, pegawai British memberikan nasihat dalam hal pentadbiran, manakala urusan berkaitan agama Islam dan adat istiadat Melayu terus berada di bawah kuasa Raja-Raja Melayu.

Usaha mempertahankan kedaulatan negeri turut dapat dilihat melalui penggubalan Undang-Undang Tubuh Kerajaan Johor pada tahun 1895 dan Undang-Undang Bagi Diri Kerajaan Terengganu pada tahun 1911. Kedua-dua undang-undang ini memperlihatkan ciri awal pemerintahan Raja Berperlembagaan, kerana pemerintahan Raja dilaksanakan berdasarkan peraturan dan undang-undang yang telah ditetapkan.

Penggubalan undang-undang tersebut juga berkait rapat dengan usaha Raja, pembesar dan rakyat untuk menghalang peluasan pengaruh British serta mempertahankan kedaulatan negeri. Dengan mempunyai undang-undang tubuh sendiri, Johor dan Terengganu dapat memperkukuh sistem pentadbiran mereka dan menunjukkan bahawa negeri tersebut mempunyai sistem pemerintahan yang tersusun.

Sistem Residen dan Sistem Penasihat

Sistem Residen dan Sistem Penasihat merupakan kaedah yang digunakan British untuk melibatkan diri dalam pentadbiran negeri-negeri Melayu. British melantik pegawai untuk menasihati Raja-Raja Melayu dalam urusan pentadbiran, kecuali perkara berkaitan agama Islam dan adat istiadat Melayu.

Perbezaan utamanya ialah Residen British ditempatkan di Perak, Selangor, Negeri Sembilan dan Pahang, iaitu negeri-negeri dalam NNMB. Penasihat British pula ditempatkan di Perlis, Kedah, Kelantan, Terengganu dan Johor, iaitu negeri-negeri dalam NNMTB. Walaupun campur tangan British berkembang melalui kedua-dua sistem tersebut, institusi beraja terus dikekalkan dan Raja-Raja Melayu masih mempunyai kedudukan sebagai pemerintah negeri.

Untuk Keseluruhan topik tingkatan 4 dan 5 SPM Sejarah Klik di sini

Pertabalan Yang di-Pertuan Agong Pertama

Untuk Keseluruhan topik tingkatan 4 dan 5 SPM Sejarah Klik di sini

Selepas Persekutuan Tanah Melayu mencapai kemerdekaan pada 31 Ogos 1957, institusi Yang di-Pertuan Agong menjadi salah satu unsur penting dalam sistem Raja Berperlembagaan negara. Tuanku Abdul Rahman ibni Almarhum Tuanku Muhammad, Yang di-Pertuan Besar Negeri Sembilan, telah dipilih sebagai Yang di-Pertuan Agong pertama Persekutuan Tanah Melayu.

Majlis pertabalan baginda sebagai Yang di-Pertuan Agong pertama berlangsung pada 2 September 1957 di Balairong Seri, Istana Negara, Kuala Lumpur. Pertabalan ini menjadi peristiwa bersejarah kerana menandakan bermulanya institusi Yang di-Pertuan Agong sebagai Ketua Utama Negara dalam sebuah negara yang baru mencapai kemerdekaan.

Pembentukan institusi Yang di-Pertuan Agong juga membuktikan bahawa kemerdekaan tidak menghapuskan tradisi pemerintahan beraja yang telah lama menjadi sebahagian daripada sejarah negara. Sebaliknya, institusi tersebut diteruskan dan disesuaikan dengan sistem pemerintahan moden berasaskan Raja Berperlembagaan dan Demokrasi Berparlimen.

Untuk Keseluruhan topik tingkatan 4 dan 5 SPM Sejarah Klik di sini

Pemerintahan beraja merupakan kesinambungan sejarah dan warisan penting negara yang telah wujud sejak zaman kerajaan Melayu tradisional. Walaupun institusi beraja melalui pelbagai perubahan dan cabaran sepanjang sejarah, termasuk zaman penjajahan British dan pendudukan Jepun, kedudukan serta peranannya terus dipertahankan. Selepas kemerdekaan, institusi ini disesuaikan dengan perkembangan politik moden melalui pelaksanaan sistem Raja Berperlembagaan dan Demokrasi Berparlimen.

Pemerintahan beraja juga menjadi sebahagian daripada identiti negara serta lambang kedaulatan Malaysia. Institusi Yang di-Pertuan Agong dan Raja-Raja Melayu mempunyai kedudukan yang diperuntukkan dalam Perlembagaan Persekutuan. Kesinambungan institusi ini mencerminkan keunikan sistem pemerintahan Malaysia yang menggabungkan warisan tradisional dengan prinsip demokrasi moden.

Oleh itu, rakyat sewajarnya menghormati dan mempertahankan sistem Raja Berperlembagaan dan Demokrasi Berparlimen selaras dengan Perlembagaan Persekutuan. Sistem ini menjadi salah satu tonggak kestabilan negara dan teras perpaduan masyarakat. Penghayatan terhadap institusi beraja dan prinsip perlembagaan penting bagi membantu mengekalkan keharmonian, keamanan serta kemakmuran negara.