SPM Sejarah – Tingkatan 5 Bab 3: Raja Berperlembagaan dan Demokrasi Berparlimen-Sejarah dan Kedudukan Institusi Majlis Raja-Raja

Untuk Keseluruhan topik tingkatan 4 dan 5 SPM Sejarah Klik di sini

Majlis Raja-Raja merupakan salah satu institusi penting dalam sistem Raja Berperlembagaan di Malaysia. Institusi ini mempunyai kedudukan dan peranan tertentu dalam pemerintahan negara sebagaimana yang diperuntukkan dalam Perlembagaan Persekutuan. Perkembangan Majlis Raja-Raja mempunyai sejarah yang panjang dan dapat dikesan sejak pembentukan Durbar dalam Negeri-negeri Melayu Bersekutu (NNMB) pada penghujung abad ke-19. Institusi ini kemudiannya berkembang mengikut perubahan politik sehingga menjadi Majlis Raja-Raja seperti yang wujud pada hari ini.

Pembentukan Durbar Negeri-negeri Melayu Bersekutu (NNMB)

Asal usul Majlis Raja-Raja dapat dikaitkan dengan pembentukan Durbar pada tahun 1897, selepas penubuhan Negeri-negeri Melayu Bersekutu atau Persekutuan 1896. Durbar diwujudkan sebagai sebuah majlis persidangan yang membolehkan Raja-Raja Melayu dalam NNMB berbincang dengan pihak British mengenai perkara yang berkaitan dengan pentadbiran Persekutuan.

Durbar dipengerusikan oleh Pesuruhjaya Tinggi British. Keanggotaannya terdiri daripada Raja-Raja Melayu dari Perak, Selangor, Negeri Sembilan dan Pahang, selain Residen British NNMB dan Setiausaha NNMB. Keanggotaan ini menjadikan Durbar sebagai saluran pertemuan rasmi antara Raja-Raja Melayu dengan pegawai kanan British dalam membincangkan urusan pentadbiran.

Persidangan Durbar yang pertama telah diadakan pada tahun 1897 di Kuala Kangsar, Perak. Persidangan ini memberikan peluang kepada Raja-Raja Melayu untuk menyampaikan pandangan serta berbincang dengan pihak British tentang hal ehwal pentadbiran Kerajaan Persekutuan. Durbar juga menjadi forum penting untuk memulihkan dan memperbaiki hubungan antara Raja-Raja Melayu dengan pegawai British, khususnya selepas pelaksanaan sistem pentadbiran Persekutuan yang telah membawa perubahan terhadap kedudukan dan kuasa pemerintah Melayu.

Majlis Sultan-Sultan Semasa Malayan Union



Apabila Malayan Union diperkenalkan pada tahun 1946, Perlembagaan Malayan Union memperuntukkan pembentukan sebuah badan yang dikenali sebagai Majlis Sultan-Sultan (The Council of Sultans). Majlis ini dirancang untuk dipengerusikan oleh Gabenor Malayan Union dan dianggotai oleh sembilan orang Raja Melayu serta tiga orang pegawai kanan British.

Tiga pegawai kanan British yang menjadi anggota Majlis Sultan-Sultan ialah Ketua Setiausaha Malayan Union, Penasihat Undang-undang dan Setiausaha Kewangan. Oleh itu, struktur Majlis Sultan-Sultan masih memperlihatkan pengaruh yang kuat daripada pentadbiran British kerana Gabenor menjadi pengerusi dan pegawai British turut menjadi anggotanya.

Antara fungsi yang dirancang untuk Majlis Sultan-Sultan ialah membincangkan undang-undang yang berkaitan dengan agama Islam. Majlis ini juga berperanan memberikan nasihat kepada Gabenor mengenai perkara yang dibangkitkan oleh Raja-Raja Melayu. Walau bagaimanapun, Majlis Sultan-Sultan tidak dapat diwujudkan dan berfungsi seperti yang dirancang kerana Raja-Raja Melayu menentang pelaksanaan Malayan Union. Penentangan tersebut akhirnya menyumbang kepada penggantian Malayan Union dengan Persekutuan Tanah Melayu pada tahun 1948.

Majlis Raja-Raja Semasa Persekutuan Tanah Melayu 1948

Majlis Raja-Raja dibentuk secara rasmi pada tahun 1948 apabila Persekutuan Tanah Melayu diperkenalkan untuk menggantikan Malayan Union. Pembentukan ini merupakan perkembangan penting kerana Majlis Raja-Raja menjadi sebuah institusi formal yang mempunyai kuasa dan sekretariat tersendiri sesuai dengan kedudukan dan peranannya berdasarkan Perjanjian Persekutuan Tanah Melayu 1948.

Berbeza dengan Majlis Sultan-Sultan yang dicadangkan semasa Malayan Union, Majlis Raja-Raja Persekutuan Tanah Melayu diurus sepenuhnya oleh Raja-Raja Melayu. Pengerusi bagi setiap mesyuarat dipilih daripada kalangan sembilan orang Raja Melayu. Keadaan ini memperkukuhkan kedudukan Raja-Raja Melayu kerana pengurusan institusi tersebut tidak lagi diletakkan di bawah pengerusi British.

Persidangan Majlis Raja-Raja turut disertai oleh Penyimpan Mohor Besar Raja-Raja, yang bertanggungjawab memeterai keputusan yang dibuat dalam persidangan. Kewujudan jawatan ini membantu memastikan urusan dan keputusan Majlis Raja-Raja dilaksanakan secara rasmi dan tersusun.

Majlis Raja-Raja juga diberikan hak dan kuasa untuk mendapatkan penerangan daripada Pesuruhjaya Tinggi British mengenai penggubalan undang-undang dan dasar Kerajaan Persekutuan. Peranan ini membolehkan Raja-Raja Melayu mengetahui serta memberikan perhatian terhadap perkembangan pentadbiran yang boleh mempengaruhi negeri dan rakyat mereka.

Majlis Raja-Raja Selepas Merdeka

Selepas Persekutuan Tanah Melayu mencapai kemerdekaan pada 31 Ogos 1957, institusi Majlis Raja-Raja terus dikekalkan sebagai sebahagian daripada sistem Raja Berperlembagaan. Pengekalan institusi ini menunjukkan kesinambungan kedudukan Raja-Raja Melayu dalam sistem pemerintahan negara walaupun Tanah Melayu telah berubah daripada sebuah wilayah di bawah British kepada sebuah negara yang merdeka dan berdaulat.

Keanggotaan Majlis Raja-Raja turut mengalami perubahan selepas kemerdekaan. Yang di-Pertua Negeri Melaka dan Pulau Pinang menjadi ahli Majlis Raja-Raja. Selepas pembentukan Malaysia pada tahun 1963, Yang di-Pertua Negeri Sabah dan Sarawak turut menjadi ahli. Oleh itu, Majlis Raja-Raja merangkumi sembilan Raja Melayu serta Yang di-Pertua Negeri bagi negeri-negeri yang tidak mempunyai Raja.

Walau bagaimanapun, Yang di-Pertua Negeri tidak mengambil bahagian dalam mesyuarat tertentu yang khusus berkaitan dengan institusi beraja. Antaranya termasuk proses pemilihan Yang di-Pertuan Agong dan Timbalan Yang di-Pertuan Agong. Hal ini kerana urusan tersebut merupakan hak dan tanggungjawab khusus Raja-Raja Melayu.

Kedudukan Majlis Raja-Raja dalam Perlembagaan Persekutuan

Majlis Raja-Raja mempunyai kuasa dan fungsi yang diperuntukkan dalam Perlembagaan Persekutuan dan menjadi sebahagian penting daripada institusi Raja Berperlembagaan. Kedudukannya bukan sekadar bersifat adat atau istiadat, malah Majlis Raja-Raja mempunyai peranan tertentu dalam proses pemerintahan dan perlembagaan negara.

Majlis Raja-Raja turut berfungsi sebagai salah satu pengimbang dalam sistem demokrasi. Peranan ini dilaksanakan antaranya melalui hak untuk berunding dalam pelantikan jawatan-jawatan penting tertentu serta hak untuk membincangkan perkara yang berkaitan dengan dasar negara. Mekanisme ini membolehkan pandangan institusi beraja turut diambil kira dalam perkara-perkara penting yang melibatkan kepentingan negara.

Selain itu, Majlis Raja-Raja boleh bertindak menggunakan budi bicara dalam melaksanakan fungsi tertentu sebagaimana yang diperuntukkan oleh Perlembagaan. Kedudukan ini memperlihatkan keunikan sistem pemerintahan Malaysia yang menggabungkan institusi beraja dengan prinsip Demokrasi Berparlimen.

Mohor Besar Raja-Raja

Mohor Besar Raja-Raja merupakan lambang penting yang mencerminkan kekuasaan dan kedaulatan Raja-Raja Melayu. Penggunaannya menunjukkan bahawa sesuatu keputusan atau dokumen yang dikeluarkan oleh Majlis Raja-Raja mempunyai kedudukan rasmi dan berkaitan dengan institusi beraja. Oleh itu, Mohor Besar Raja-Raja menjadi simbol autoriti serta kehormatan Raja-Raja Melayu dalam sistem pemerintahan negara.

Mohor ini disimpan dan dijaga oleh Penyimpan Mohor Besar Raja-Raja, yang pada masa yang sama bertindak sebagai Setiausaha Majlis Raja-Raja. Penyimpan Mohor Besar Raja-Raja memainkan peranan penting dalam menguruskan urusan rasmi Majlis Raja-Raja, termasuk memastikan keputusan dan dokumen yang dikeluarkan direkod serta disahkan mengikut tatacara yang betul.

Setiap dokumen rasmi yang dikeluarkan oleh Majlis Raja-Raja akan diturunkan dengan cap Mohor Besar Raja-Raja dan diikuti dengan tandatangan Penyimpan Mohor Besar Raja-Raja. Penggunaan cap dan tandatangan ini berfungsi sebagai pengesahan rasmi terhadap keputusan atau dokumen tersebut serta menunjukkan bahawa ia dikeluarkan melalui saluran yang sah.

Pada permukaan Mohor Besar Raja-Raja terdapat jata kerajaan sembilan negeri Melayu, yang melambangkan penyatuan dan kedudukan Raja-Raja Melayu dalam Majlis Raja-Raja. Selain itu, terdapat juga perkataan “Mohor Besar Raja-Raja Negeri Melayu” yang ditulis dalam tulisan Jawi. Reka bentuk ini memperlihatkan identiti, warisan dan tradisi institusi beraja yang terus dipelihara dalam sistem Raja Berperlembagaan Malaysia.

Fungsi Majlis Raja-Raja

Majlis Raja-Raja mempunyai beberapa fungsi penting yang diperuntukkan dalam Perlembagaan Persekutuan. Fungsi-fungsi ini menunjukkan bahawa Majlis Raja-Raja bukan sahaja berperanan dalam hal berkaitan institusi beraja, malah turut terlibat dalam beberapa urusan penting negara. Peranan ini membantu mewujudkan keseimbangan dalam sistem Raja Berperlembagaan dan Demokrasi Berparlimen di Malaysia.

1. Memilih Yang di-Pertuan Agong dan Timbalan Yang di-Pertuan Agong

Majlis Raja-Raja bertanggungjawab memilih Yang di-Pertuan Agong dan Timbalan Yang di-Pertuan Agong daripada kalangan sembilan Raja Melayu. Pemilihan dilaksanakan mengikut kaedah dan peraturan yang ditetapkan dalam Perlembagaan Persekutuan. Fungsi ini mencerminkan keunikan sistem pemerintahan beraja Malaysia kerana Ketua Utama Negara dipilih oleh Raja-Raja Melayu dan bukannya mewarisi jawatan tersebut secara automatik.

2. Persetujuan terhadap Undang-undang Tertentu

Majlis Raja-Raja mempunyai kuasa untuk bersetuju atau tidak bersetuju terhadap undang-undang tertentu yang memerlukan persetujuannya. Peruntukan ini memastikan perkara yang menyentuh kedudukan serta kepentingan institusi beraja dan perkara tertentu yang dilindungi oleh Perlembagaan tidak boleh diubah sewenang-wenangnya. Oleh itu, Majlis Raja-Raja berfungsi sebagai salah satu mekanisme semak dan imbang dalam sistem pemerintahan negara.

3. Memberikan Nasihat dalam Pelantikan Jawatan Tertentu

Majlis Raja-Raja turut berperanan memberikan nasihat berkaitan pelantikan jawatan-jawatan tertentu dalam pentadbiran negara. Penglibatan Majlis Raja-Raja dalam proses tersebut memastikan pelantikan bagi jawatan penting dilaksanakan mengikut ketetapan Perlembagaan dan melalui proses pertimbangan yang sewajarnya.

4. Menjadi Rujukan dalam Perubahan Dasar

Majlis Raja-Raja menjadi rujukan dalam perubahan dasar yang berkaitan dengan kedudukan istimewa orang Melayu dan Bumiputera Sarawak dan Sabah serta kepentingan sah kaum-kaum lain. Peranan ini penting bagi memastikan sebarang perubahan dasar yang melibatkan perkara tersebut dibuat secara berhati-hati dengan mengambil kira keseimbangan kepentingan masyarakat Malaysia yang berbilang kaum.

5. Menjadi Lembaga Pengampunan bagi Kes Tertentu

Majlis Raja-Raja turut mempunyai fungsi berkaitan Lembaga Pengampunan bagi kes-kes tertentu. Fungsi pengampunan membolehkan pertimbangan diberikan terhadap hukuman yang telah dijatuhkan berdasarkan peruntukan Perlembagaan. Peranan ini memperlihatkan unsur ihsan dan pertimbangan dalam pelaksanaan sistem keadilan negara.

6. Memperkenankan Perubahan Persepadanan Negeri

Majlis Raja-Raja mempunyai peranan untuk memperkenankan perubahan persempadanan negeri setelah mendapat perkenan daripada Raja negeri yang berkenaan. Hal ini penting kerana perubahan sempadan boleh memberi kesan terhadap wilayah, pentadbiran dan kedaulatan sesebuah negeri. Oleh itu, perubahan tersebut tidak boleh dilakukan tanpa melalui proses perlembagaan yang ditetapkan.

7. Memperkenankan Pindaan Perlembagaan bagi Perkara Tertentu

Majlis Raja-Raja juga berfungsi untuk memperkenankan pindaan Perlembagaan bagi perkara-perkara tertentu. Perkara yang mempunyai kepentingan khusus dalam struktur pemerintahan dan identiti negara diberikan perlindungan tambahan dengan mensyaratkan persetujuan Majlis Raja-Raja sebelum pindaan dapat dilaksanakan. Fungsi ini membantu memastikan unsur-unsur penting dalam Perlembagaan tidak diubah tanpa pertimbangan yang teliti.

Kesimpulan

Secara keseluruhannya, Majlis Raja-Raja mempunyai fungsi yang penting dalam sistem pemerintahan Malaysia, daripada pemilihan Yang di-Pertuan Agong, urusan perundangan dan pelantikan tertentu sehinggalah pindaan Perlembagaan dan perubahan persempadanan negeri. Fungsi-fungsi tersebut menjadikan Majlis Raja-Raja sebuah institusi penting yang membantu memelihara kedudukan institusi beraja, melindungi perkara yang diperuntukkan dalam Perlembagaan serta mengekalkan keseimbangan dalam sistem Raja Berperlembagaan dan Demokrasi Berparlimen.

Untuk Keseluruhan topik tingkatan 4 dan 5 SPM Sejarah Klik di sini