SPM Sejarah – Tingkatan 5 Bab 3-Raja Berperlembagaan dan Demokrasi Berparlimen-Yang di-Pertuan Agong dan Raja dalam Perlembagaan Persekutuan

Untuk Keseluruhan topik tingkatan 4 dan 5 SPM Sejarah Klik di sini

Perlembagaan Persekutuan mengiktiraf kedudukan dan peranan institusi beraja sebagai salah satu unsur penting dalam sistem pemerintahan negara. Selepas kemerdekaan, institusi beraja dikekalkan tetapi disesuaikan dengan konsep Raja Berperlembagaan, iaitu raja menjalankan tugas dan kuasa berdasarkan peruntukan yang ditetapkan dalam Perlembagaan. Sistem ini membolehkan warisan pemerintahan beraja terus dipelihara dalam sebuah negara yang turut mengamalkan Demokrasi Berparlimen.

Raja Berperlembagaan di Malaysia merangkumi tiga institusi utama, iaitu Majlis Raja-Raja, institusi beraja di negeri-negeri dan institusi Yang di-Pertuan Agong pada peringkat Persekutuan. Ketiga-tiga institusi ini mempunyai peranan tersendiri dalam memastikan sistem pemerintahan negara berjalan secara teratur, di samping memelihara kedudukan Raja-Raja Melayu serta prinsip yang termaktub dalam Perlembagaan.

Institusi Yang di-Pertuan Agong

Jawatan Yang di-Pertuan Agong diwujudkan selepas Persekutuan Tanah Melayu mencapai kemerdekaan pada tahun 1957. Pewujudan jawatan ini memberikan Malaysia satu bentuk pemerintahan beraja yang unik kerana Ketua Utama Negara tidak diwarisi secara kekal oleh sebuah keluarga diraja tertentu. Sebaliknya, Yang di-Pertuan Agong dipilih secara bergilir daripada kalangan Raja-Raja Melayu.

Yang di-Pertuan Agong dipilih daripada kalangan sembilan orang Raja Melayu yang memerintah Perlis, Kedah, Perak, Selangor, Negeri Sembilan, Johor, Pahang, Terengganu dan Kelantan. Pemilihan tersebut dilakukan oleh Majlis Raja-Raja berdasarkan kaedah yang telah ditetapkan dalam Perlembagaan Persekutuan serta Peraturan-Peraturan Majlis Raja-Raja. Sistem ini memastikan pemilihan Ketua Utama Negara dilaksanakan secara tersusun, berperaturan dan menghormati kedudukan setiap Raja Melayu.

Keunikan sistem ini dapat dilihat melalui sejarah pemerintahan Sultan Kedah, Tuanku Abdul Halim Mu'adzam Shah ibni Almarhum Sultan Badlishah, yang pernah dipilih sebagai Yang di-Pertuan Agong sebanyak dua kali. Baginda menjadi Yang di-Pertuan Agong V dari tahun 1970 hingga 1975 dan kemudiannya Yang di-Pertuan Agong XIV dari tahun 2011 hingga 2016. Peristiwa ini menunjukkan bahawa seseorang Raja boleh dipilih semula sekiranya memenuhi syarat dan mendapat persetujuan Majlis Raja-Raja.

Untuk Keseluruhan topik tingkatan 4 dan 5 SPM Sejarah Klik di sini

Prosiding Pemilihan Yang di-Pertuan Agong

Untuk Keseluruhan topik tingkatan 4 dan 5 SPM Sejarah Klik di sini

Pemilihan Yang di-Pertuan Agong dilakukan melalui persidangan khas Majlis Raja-Raja. Walaupun Yang di-Pertua Negeri turut menjadi ahli Majlis Raja-Raja, mereka tidak mengambil bahagian dalam proses pemilihan Yang di-Pertuan Agong kerana hanya Raja-Raja Melayu yang mempunyai hak untuk memilih dan dipilih bagi jawatan tersebut.

Proses pemilihan dijalankan melalui undi sulit bagi menjaga kerahsiaan serta kehormatan institusi beraja. Kertas undi ditandakan menggunakan pen dan dakwat yang sama sebelum dimasukkan ke dalam peti undi. Kaedah ini memastikan proses pengundian dilakukan secara seragam dan teratur.

Selepas pengundian selesai, seorang Raja yang paling muda dari segi tempoh pemerintahan dan tidak tersenarai sebagai calon Yang di-Pertuan Agong akan dipilih untuk membantu Penyimpan Mohor Besar Raja-Raja mengira kertas undi. Setelah keputusan diumumkan, semua kertas undi akan dimusnahkan sama ada dengan cara dibakar atau diricih di hadapan Raja-Raja. Prosedur ini bertujuan memastikan kerahsiaan keputusan pengundian sentiasa terpelihara.

 Untuk Keseluruhan topik tingkatan 4 dan 5 SPM Sejarah Klik di sini

Kedudukan Yang di-Pertuan Agong

Untuk Keseluruhan topik tingkatan 4 dan 5 SPM Sejarah Klik di sini

Kedudukan Yang di-Pertuan Agong diperuntukkan dalam Perkara 32 Perlembagaan Persekutuan. Berdasarkan peruntukan tersebut, Yang di-Pertuan Agong ialah Ketua Utama Negara dan mempunyai kedudukan yang penting dalam sistem Raja Berperlembagaan Malaysia.

Sebagai Ketua Utama Negara, Yang di-Pertuan Agong menjadi lambang kedaulatan, ketaatan, perpaduan, kebesaran dan kemuliaan negara. Baginda bukan sahaja memainkan peranan dalam urusan perlembagaan dan pemerintahan, malah menjadi simbol penyatuan rakyat yang terdiri daripada pelbagai kaum, agama dan latar belakang. Kedudukan ini menjadikan institusi Yang di-Pertuan Agong sebagai salah satu tonggak utama kestabilan dan identiti negara.

Keutamaan Kedudukan dalam Persekutuan

Dalam susunan keutamaan negara, Yang di-Pertuan Agong menduduki kedudukan paling utama sebagai Ketua Utama Negara. Baginda diikuti oleh Raja Permaisuri Agong, kemudian Raja-Raja Melayu dan Pemangku Raja. Selepas itu ialah Yang di-Pertua Negeri bagi negeri-negeri yang tidak mempunyai institusi beraja.

Susunan keutamaan seterusnya merangkumi bekas Raja Permaisuri Agong yang menerima saraan diraja daripada Kerajaan Persekutuan, diikuti oleh Perdana Menteri dan Timbalan Perdana Menteri. Susunan ini menunjukkan kedudukan tinggi institusi beraja dalam struktur pemerintahan dan protokol rasmi negara serta mencerminkan penghormatan yang diberikan kepada institusi Yang di-Pertuan Agong dalam Perlembagaan Persekutuan.

Kuasa Yang di-Pertuan Agong

Untuk Keseluruhan topik tingkatan 4 dan 5 SPM Sejarah Klik di sini

Yang di-Pertuan Agong mempunyai kuasa dan peranan yang luas dalam sistem pemerintahan negara. Kuasa baginda merangkumi tiga bidang utama, iaitu kuasa eksekutif, kuasa perundangan dan kuasa kehakiman. Walaupun baginda mempunyai kedudukan sebagai Ketua Utama Negara, kebanyakan kuasa tersebut dilaksanakan mengikut peruntukan Perlembagaan dan nasihat Jemaah Menteri. Sistem ini mencerminkan amalan Raja Berperlembagaan yang menjadi asas pemerintahan Malaysia.

Kuasa Eksekutif

Dalam bidang eksekutif, Yang di-Pertuan Agong menjalankan tugas berdasarkan nasihat Jemaah Menteri. Kuasa eksekutif ini penting bagi memastikan pentadbiran negara dapat dilaksanakan secara teratur dan selaras dengan prinsip Demokrasi Berparlimen. Baginda mempunyai peranan dalam pelantikan Perdana Menteri, anggota Jemaah Menteri, pemegang jawatan penting negara, hal ketenteraan serta urusan diplomatik.

Melantik Perdana Menteri dan Jemaah Menteri

Yang di-Pertuan Agong mempunyai kuasa untuk melantik Perdana Menteri daripada kalangan Ahli Dewan Rakyat. Dalam membuat pelantikan tersebut, baginda memilih seorang ahli yang pada pertimbangan baginda mendapat kepercayaan majoriti ahli Dewan Rakyat. Pelantikan ini penting kerana Perdana Menteri menjadi ketua kerajaan dan bertanggungjawab memimpin pentadbiran negara.

Selepas Perdana Menteri dilantik, Yang di-Pertuan Agong turut melantik menteri-menteri dan timbalan-timbalan menteri daripada kalangan Ahli Dewan Rakyat atau Dewan Negara berdasarkan nasihat Perdana Menteri. Mereka kemudiannya membentuk Jemaah Menteri yang bertanggungjawab merancang dasar serta menguruskan pentadbiran negara.

Pelantikan Jawatan Penting

Yang di-Pertuan Agong turut memainkan peranan dalam pelantikan beberapa jawatan penting dalam pentadbiran negara. Antaranya ialah Peguam Negara, Panglima Angkatan Tentera dan Ketua Audit Negara. Pelantikan ini penting kerana jawatan-jawatan tersebut mempunyai tanggungjawab besar dalam aspek perundangan, pertahanan dan pengurusan kewangan negara.

Selain itu, baginda turut terlibat dalam pelantikan Ahli Suruhanjaya Pilihan Raya, Ahli Suruhanjaya Pasukan Polis serta beberapa orang anggota Majlis Angkatan Tentera. Melalui pelantikan ini, Yang di-Pertuan Agong membantu memastikan institusi penting negara dapat berfungsi mengikut Perlembagaan dan undang-undang.

Kuasa Ketenteraan

Yang di-Pertuan Agong merupakan Pemerintah Tertinggi Angkatan Tentera Malaysia. Kedudukan ini menunjukkan peranan penting baginda dalam aspek pertahanan dan keselamatan negara. Baginda menjadi lambang tertinggi kepada angkatan tentera yang bertanggungjawab mempertahankan kedaulatan, keamanan dan sempadan negara.

Dalam menjalankan tanggungjawab tersebut, Yang di-Pertuan Agong dibantu oleh Majlis Angkatan Tentera. Majlis ini bertanggungjawab terhadap urusan pemerintahan, tatatertib dan pentadbiran Angkatan Tentera serta perkara yang berkaitan dengan gerakan ketenteraan. Struktur ini memastikan urusan pertahanan negara dilaksanakan secara sistematik dan berlandaskan Perlembagaan.

Kuasa Diplomatik

Dalam bidang diplomatik, Yang di-Pertuan Agong memainkan peranan sebagai wakil tertinggi negara dalam hubungan antarabangsa. Baginda mempunyai kuasa untuk melantik diplomat Malaysia yang akan bertugas di luar negara bagi mewakili kepentingan Malaysia serta memperkukuhkan hubungan dengan negara lain.

Yang di-Pertuan Agong juga menerima menghadap diplomat asing sebelum mereka menjalankan tugas rasmi di Malaysia. Amalan ini mencerminkan kedudukan baginda sebagai Ketua Utama Negara serta simbol kedaulatan Malaysia dalam hubungan diplomatik dengan masyarakat antarabangsa.

Kuasa Perundangan Yang di-Pertuan Agong

Dalam bidang perundangan, Yang di-Pertuan Agong memainkan peranan penting sebagai sebahagian daripada institusi Parlimen. Baginda mempunyai kuasa untuk memperkenankan Rang Undang-Undang yang telah melalui proses pembentangan, perbahasan dan kelulusan di Dewan Rakyat serta Dewan Negara. Peranan ini menunjukkan bahawa proses penggubalan undang-undang negara dilaksanakan mengikut tatacara yang ditetapkan dalam Perlembagaan Persekutuan.

Persidangan Parlimen

Yang di-Pertuan Agong mempunyai kuasa untuk memanggil Parlimen bersidang bagi membolehkan urusan perundangan dan pentadbiran negara dibincangkan. Baginda juga berkuasa untuk menghentikan persidangan Parlimen serta membubarkan Parlimen mengikut peruntukan Perlembagaan. Kuasa ini penting kerana pembubaran Parlimen membuka jalan kepada pilihan raya umum bagi membolehkan rakyat memilih wakil mereka dan membentuk kerajaan yang baharu.

Agama Islam

Yang di-Pertuan Agong merupakan Ketua Agama Islam di negeri baginda sendiri serta di Wilayah Persekutuan, Melaka, Pulau Pinang, Sabah dan Sarawak. Kedudukan ini membolehkan baginda memainkan peranan dalam memelihara kepentingan serta kedudukan agama Islam di negeri-negeri berkenaan.

Bagi negeri-negeri Melayu lain yang mempunyai Sultan atau Raja, Ketua Agama Islam ialah pemerintah negeri masing-masing. Pembahagian tanggungjawab ini memastikan urusan agama Islam terus dipelihara mengikut sistem Raja Berperlembagaan dan bidang kuasa yang ditetapkan dalam Perlembagaan.

Hak dan Keistimewaan

Yang di-Pertuan Agong bertanggungjawab untuk memelihara kedudukan istimewa orang Melayu serta Bumiputera Sabah dan Sarawak. Tanggungjawab ini merupakan salah satu peranan penting baginda dalam memastikan hak yang diperuntukkan dalam Perlembagaan terus dipelihara.

Pada masa yang sama, baginda turut bertanggungjawab melindungi kepentingan sah kaum-kaum lain di Malaysia. Peruntukan ini menunjukkan bahawa Perlembagaan berusaha mewujudkan keseimbangan antara pemeliharaan kedudukan istimewa orang Melayu dan Bumiputera dengan perlindungan hak serta kepentingan masyarakat lain. Keseimbangan ini penting bagi mengekalkan keharmonian dan perpaduan dalam negara yang berbilang kaum.

Pengisytiharan Darurat

Yang di-Pertuan Agong mempunyai kuasa untuk membuat pengisytiharan darurat apabila wujud keadaan yang mengancam keselamatan, ketenteraman awam atau kehidupan ekonomi negara. Pengisytiharan tersebut dibuat apabila baginda berpuas hati bahawa suatu keadaan darurat benar-benar berlaku atau hampir berlaku.

Kuasa ini membolehkan tindakan segera diambil bagi menangani ancaman besar yang boleh menjejaskan kestabilan negara. Dalam keadaan sedemikian, langkah luar biasa boleh dilaksanakan mengikut peruntukan Perlembagaan bagi memulihkan keamanan, melindungi rakyat dan memastikan keselamatan serta pentadbiran negara terus terpelihara.

Kuasa Kehakiman Yang di-Pertuan Agong

Dalam bidang kehakiman, Yang di-Pertuan Agong mempunyai peranan penting dalam memastikan institusi kehakiman negara dapat berfungsi dengan teratur dan bebas. Kuasa kehakiman baginda melibatkan dua perkara utama, iaitu pelantikan hakim Mahkamah Atasan dan kuasa pengampunan. Walaupun baginda mempunyai kuasa dalam bidang ini, pelaksanaannya tetap tertakluk kepada Perlembagaan dan nasihat badan-badan yang berkaitan.

Melantik Hakim

Yang di-Pertuan Agong mempunyai kuasa untuk melantik hakim-hakim Mahkamah Atasan atas nasihat Perdana Menteri. Sebelum pelantikan dibuat, calon akan dipertimbangkan oleh Suruhanjaya Pelantikan Kehakiman, manakala Perdana Menteri pula perlu berunding dengan Majlis Raja-Raja. Proses ini bertujuan memastikan pelantikan hakim dilakukan secara teliti dan melibatkan pertimbangan daripada beberapa institusi penting negara.

Hakim Mahkamah Atasan terdiri daripada Ketua Hakim Negara, Presiden Mahkamah Rayuan, Hakim Besar Mahkamah Tinggi Malaya, Hakim Besar Mahkamah Tinggi Sabah dan Sarawak, Hakim Mahkamah Persekutuan, Hakim Mahkamah Rayuan serta Hakim Mahkamah Tinggi. Mereka memainkan peranan penting dalam mentafsir undang-undang, menyelesaikan pertikaian dan memastikan keadilan ditegakkan berdasarkan Perlembagaan dan undang-undang negara.

Kuasa Pengampunan

Yang di-Pertuan Agong turut mempunyai kuasa pengampunan bagi kesalahan tertentu. Dalam kes jenayah yang berlaku di Wilayah Persekutuan, individu yang telah dijatuhkan hukuman boleh memohon pengampunan daripada baginda. Namun begitu, kuasa ini tidak dilaksanakan secara bersendirian kerana Yang di-Pertuan Agong bertindak berdasarkan nasihat Lembaga Pengampunan.

Baginda juga mempunyai kuasa untuk mengampunkan, menangguhkan atau meringankan hukuman yang dijatuhkan oleh Mahkamah Tentera. Kuasa yang sama turut terpakai bagi hukuman daripada Mahkamah Syariah di Melaka, Pulau Pinang, Sabah, Sarawak dan Wilayah Persekutuan. Peranan ini menunjukkan bahawa institusi Yang di-Pertuan Agong turut mempunyai tanggungjawab dalam memastikan unsur ihsan, keadilan dan pertimbangan kemanusiaan dapat diterapkan dalam sistem kehakiman negara.

Seri Paduka Baginda Yang di-Pertuan Agong

Sejak negara mencapai kemerdekaan pada tahun 1957, institusi Yang di-Pertuan Agong menjadi salah satu tonggak utama sistem Raja Berperlembagaan di Malaysia. Yang di-Pertuan Agong dipilih dalam kalangan sembilan Raja Melayu melalui Majlis Raja-Raja. Tempoh pemerintahan lazimnya selama lima tahun. Senarai Yang di-Pertuan Agong dari yang pertama hingga kini adalah seperti berikut:

1.     Yang di-Pertuan Agong I – Negeri Sembilan

Almarhum Tuanku Abdul Rahman ibni Almarhum Tuanku Muhammad memegang jawatan dari 31 Ogos 1957 hingga 1 April 1960. Baginda merupakan Yang di-Pertuan Agong pertama selepas kemerdekaan Persekutuan Tanah Melayu.

2.     Yang di-Pertuan Agong II – Selangor

Almarhum Sultan Hisamuddin Alam Shah ibni Almarhum Sultan Alaiddin Sulaiman Shah memegang jawatan dari 14 April 1960 hingga 1 September 1960.

3.     Yang di-Pertuan Agong III – Perlis

Almarhum Tuanku Syed Putra Alhaj ibni Almarhum Syed Hassan Jamalullail memegang jawatan dari 21 September 1960 hingga 20 September 1965.

4.     Yang di-Pertuan Agong IV – Terengganu

Almarhum Sultan Ismail Nasiruddin Shah ibni Almarhum Sultan Zainal Abidin memegang jawatan dari 21 September 1965 hingga 20 September 1970.

5.     Yang di-Pertuan Agong V – Kedah

Almarhum Sultan Abdul Halim Mu'adzam Shah ibni Almarhum Sultan Badlishah memegang jawatan dari 21 September 1970 hingga 20 September 1975.

6.     Yang di-Pertuan Agong VI – Kelantan

Almarhum Sultan Yahya Petra ibni Almarhum Sultan Ibrahim memegang jawatan dari 21 September 1975 hingga 29 Mac 1979.

7.     Yang di-Pertuan Agong VII – Pahang

Almarhum Sultan Haji Ahmad Shah Al-Musta'in Billah ibni Almarhum Sultan Abu Bakar Ri'ayatuddin Al-Mu'adzam Shah memegang jawatan dari 26 April 1979 hingga 25 April 1984.

8.     Yang di-Pertuan Agong VIII – Johor

Almarhum Sultan Iskandar ibni Almarhum Sultan Ismail memegang jawatan dari 26 April 1984 hingga 25 April 1989.

9.     Yang di-Pertuan Agong IX – Perak

Almarhum Sultan Azlan Muhibbuddin Shah ibni Almarhum Sultan Yussuf Izzuddin Shah Ghafarullahu-lah memegang jawatan dari 26 April 1989 hingga 25 April 1994.

10. Yang di-Pertuan Agong X – Negeri Sembilan

Almarhum Tuanku Ja'afar ibni Almarhum Tuanku Abdul Rahman memegang jawatan dari 26 April 1994 hingga 25 April 1999.

11. Yang di-Pertuan Agong XI – Selangor

Almarhum Sultan Salahuddin Abdul Aziz Shah Alhaj ibni Almarhum Sultan Hisamuddin Alam Shah Alhaj memegang jawatan dari 26 April 1999 hingga 21 November 2001.

12. Yang di-Pertuan Agong XII – Perlis

Tuanku Syed Sirajuddin ibni Almarhum Tuanku Syed Putra Jamalullail memegang jawatan dari 13 Disember 2001 hingga 12 Disember 2006.

13. Yang di-Pertuan Agong XIII – Terengganu

Al-Wathiqu Billah Sultan Mizan Zainal Abidin ibni Almarhum Sultan Mahmud Al-Muktafi Billah Shah memegang jawatan dari 13 Disember 2006 hingga 12 Disember 2011.

14. Yang di-Pertuan Agong XIV – Kedah

Almarhum Almu'tasimu Billahi Muhibbuddin Tuanku Alhaj Abdul Halim Mu'adzam Shah ibni Almarhum Sultan Badlishah memegang jawatan dari 13 Disember 2011 hingga 12 Disember 2016. Baginda mencatat sejarah sebagai Raja Melayu pertama yang menjadi Yang di-Pertuan Agong sebanyak dua kali, iaitu sebagai Yang di-Pertuan Agong V dan XIV.

15. Yang di-Pertuan Agong XV – Kelantan

Sultan Muhammad V memegang jawatan dari 13 Disember 2016 hingga 6 Januari 2019.

16. Yang di-Pertuan Agong XVI – Pahang

Al-Sultan Abdullah Ri'ayatuddin Al-Mustafa Billah Shah ibni Almarhum Sultan Haji Ahmad Shah Al-Musta'in Billah menjadi Yang di-Pertuan Agong dari 31 Januari 2019 hingga 30 Januari 2024.

17. Yang di-Pertuan Agong XVII – Johor

Sultan Ibrahim ibni Almarhum Sultan Iskandar dilantik sebagai Yang di-Pertuan Agong XVII dan memulakan pemerintahan pada 31 Januari 2024. Baginda menggantikan Al-Sultan Abdullah dan menjadi Ketua Utama Negara Malaysia bagi tempoh pemerintahan semasa.

Kepentingan Institusi Yang di-Pertuan Agong

Kesinambungan pemerintahan daripada Yang di-Pertuan Agong I hingga Yang di-Pertuan Agong XVII memperlihatkan keunikan sistem Raja Berperlembagaan Malaysia. Sistem pemilihan secara bergilir dalam kalangan sembilan Raja Melayu memastikan institusi beraja terus menjadi sebahagian penting daripada pemerintahan negara. Yang di-Pertuan Agong menjadi Ketua Utama Negara serta lambang kedaulatan, perpaduan, kebesaran dan kemuliaan negara, di samping melaksanakan kuasa dan tanggungjawab sebagaimana yang diperuntukkan dalam Perlembagaan Persekutuan.